ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՅԻՆ ԵՐԹԵՎԵԿՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԳԱՎԱՌՈՒՄ 2002-2007 ԹԹ. ԿԱՅԱՑՎԱԾ ԹՎՈՎ 69 ԴԱՏԱԿԱՆ ՎՃԻՌՆԵՐԻ ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի դատարան /6 վճիռ/

1. ՀՀ գործող քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ` ՔԴՕ) 130-րդ հոդվածի 3-րդ կետը սահմանում է, որ «Դատարանի վճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված: Դատարանը վճիռը հիմնավորում է միայն դատական նիստում հետազոտված ապացույցներով»: Մինչդեռ, Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի դատարանը, ի դեմս դատավոր Ս.Թորոսյանի, դատական նիստում որևէ ապացույց չի հետազոտել և բավարարվել է միայն նրանով, որ Հրազդանի ՆԳ բաժնի ՊԱՏ բաժանմունքի ներկայացուցիչը նիստում պնդել է 1000 դրամ գումարի չափով տուգանքի բռնագանձման իրենց պահանջը (քաղ. գործեր թիվ 2-1441/2002թ., 2-1442/2002թ.): Իսկ ՔԴՕ 131-րդ հոդվածի 1-ին կետը պահանջում է, որ «Դատարանը վճիռ կայացնելիս`
• գնահատում է ապացույցները.
• որոշում է, թե գործի համար նշանակություն ունեցող որ հանգամանքներն են պարզվել և որոնք չեն պարզվել.
• որոշում է տվյալ գործով կիրառման ենթակա օրենքները և այլ իրավական ակտերը.
• որոշում է հայցը լրիվ կամ մասնակի բավարարելու կամ այն մերժելու հարցը»:

Բացի այդ, ՔԴՕ 132-րդ հոդվածի 1-ին կետը սահմանում է, որ «Դատարանի վճիռը կազմված է ներածական, նկարագրական, պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից:

Վճռի ներածական մասը պետք է պարունակի վճիռ կայացնող դատարանի անվանումը, դատարանի կազմը, գործի համարը, գործի քննության տարին, ամիսը, ամսաթիվը, վայրը, գործին մասնակցող անձանց անունը (անվանումը), վեճի առարկան: Վճռի ներածական մասում պետք է նշվի նաև կողմերի` քաղաքացու անձնագրային տվյալները, սոցիալական քարտի համարը` դրա առկայության դեպքում, իրավաբանական անձի` հարկ վճարողի հաշվառման համարը և պետական գրանցման կամ պետական գրանցման վկայականի համարը: Պատասխանողի վերաբերյալ նշված տեղեկությունները կարող են չնշվել, եթե գործի քննության ընթացքում դատարանը չի կարողացել ստանալ այդ տվյալները:

Վճռի նկարագրական մասը պետք է պարունակի հայցադիմումի, դրա պատասխանի, գործին մասնակցող անձանց դիմումների և միջնորդությունների համառոտ շարադրանքը:

Վճռի պատճառաբանական մասում պետք է նշվեն դատարանի կողմից պարզված գործի հանգամանքները, ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, այս կամ այն ապացույցները մերժելու փաստարկները, ինչպես նաև այն օրենքները, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերը և այլ իրավական ակտերը, որոնցով դատարանը ղեկավարվել է վճիռ կայացնելիս:

Վճռի եզրափակիչ մասը պետք է պարունակի եզրահանգումներ յուրաքանչյուր հայցապահանջը բավարարելու կամ մերժելու, ինչպես նաև նշում` վճիռը բողոքարկելու ժամկետի և կարգի մասին»:

Փաստորեն, դատարանը վճիռ կայացնելիս, մեր կարծիքով, հաշվի չի առել ՔԴՕ 130-132-րդ հոդվածների դատական վճռին ներկայացվող պահանջները. մասնավորապես` չի լուծել վճիռ կայացնելիս լուծման ենթակա հարցերը, չի պահպանել վճռի կառուցվածքին /հատկապես վճռի նկարագրական և պատճառաբանական մասերին/ և բովանդակությանը ներկայացվող պահանջները:

Այսինքն` դատարանը վերը նշված գործերով չի հիմնավորել իր վճիռը և որևէ հղում չի կատարել Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի համապատասխան հոդվածին:

2. Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 305-րդ հոդվածի 4-րդ մասը նախատեսում է, որ «Սույն օրենսգրքի 123-129, 131-133 և 140 հոդվածներով սահմանված տուգանքը նշանակելու մասին որոշումը իրավախախտում կատարած անձին հանձնելու օրվանից, իսկ տուգանքը տարաժամկետելու դիմումում սահմանված ժամկետում կամ տուգանքը նշանակելու վերաբերյալ որոշումը գանգատարկելու կամ բողոքարկելու դեպքում բողոքն առանց բավարարման թողնելուց հետո` 60 օրվա ընթացքում, տուգանքը չվճարելու դեպքում տուգանքի չափը հնգապատկվում է, որը ենթակա է դատական կարգով բռնագանձման: Տուգանքի գումարի բռնագանձման համար վարույթ իրականացնող մարմինը պարտավոր է 60-օրյա ժամկետը լրանալուց հետո` 120 օրվա ընթացքում, դիմել դատարան»: Այսինքն` ստացվում է, որ տուգանքը նշանակելու մասին որոշումը իրավախախտում կատարած անձին հանձնելու օրվանից և այն չվճարվելու դեպքում միայն 180 օրվա /6 ամսվա/ ընթացքում ՊԱՏ բաժանմունքն իրավասու է դիմել դատարան գումարը բռնագանձելու հայցով:

   Սակայն Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Յ.Բաղդասարյանի կողմից թիվ 2-3-128/2007թ. քաղաքացիական գործով վճիռը կայացվել է միայն 13.04.2007թ., այսինքն` վարչական իրավախախտում կատարելու համար տուգանք նշանակելու մասին 05.04.2006թ. որոշման կայացումից հետո շուրջ 1 տարի անց, ինչն ակնհայտորեն հանդիսանում է սահմանված 180 օրվա ժամկետի խախտում: Նույնը վերաբերում է նաև Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Յ.Բաղդասարյան/ թիվ 2-3-56/2007թ. և 2-3-129/2007թ. քաղաքացիական գործերին:

   Բացի այդ, վերը նշված երեք գործերով դատավոր Յ.Բաղդասարյանը, ինչպես նաև սույն եզրակացության 1-ին կետում հիշատակված նույն դատարանի դատավոր Ս.Թորոսյանը, նույնպես չի գնահատել և չի հետազոտել ներկայացված ապացույցները, չի որոշել, թե գործի համար նշանակություն ունեցող որ հանգամանքներն են պարզվել և որոնք չեն պարզվել, չի նշել դրանք վճռի պատճառաբանական մասում /բացառությամբ թիվ 2-3-129/2007թ. քաղաքացիական գործի/:

3. Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Յ.Բաղդասարյան/ 24.09.2002թ. թիվ 2-3-186 քաղաքացիական գործով կայացված վճռի պատճառաբանական մասում նշված է, որ հայցվորը, «դրսևորելով կոպիտ անզգուշություն, նպաստել և պայմանավորել է ինչպես պատահարի, այնպես էլ վնասի առաջացումը»: Մինչդեռ, դատարանը հաշվի չի առել և չի գնահատել հայցվոր կողմի ներկայացրած փաստարկները և ապացույցները, որոնցով հիմնավորվում է պատասխանող կողմի թե՛ ՃԵԿի կանոնների խախտումը, թե՛ նրա գործողությունների և հասցված վնասի միջև պատճառահետևանքային կապը: Այստեղ դատարանը սխալ է գնահատել ապացույցները, ինչը հանդիսանում է ՀՀ ՔԴՕ 130-132-րդ հոդվածների խախտում: Ըստ որում, ՀՀ քաղաքացիական գործերով վերաքննիչ դատարանի 13.11.2002թ. թիվ 02-1898 քաղաքացիական գործով կայացված վճռով հայցը բավարարվել է ամբողջությամբ:

Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի դատարան /5 վճիռ/

1. Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ա.Հովսեփյան/ թիվ 2-2855/2005թ. քաղաքա­ցիա­կան գործով 23.12.2005թ. կայացված վճռում նշված չէ ճանապարհային երթևեկության կոնկրետ այն կանոնը, որը ՀՀ ոստիկանության կողմից համարվել է վարչական իրավախախտում, և ընդհանրապես նկարագրված չէ իրավախախտման կոնկրետ եղելությունը: Բացի այդ, վճռում թերի են նկարագրա­կան և պատճառաբանական մասերը, ինչը հանդիսանում է ՀՀ քաղ.դատ.օր-քի 130-132-րդ հոդվածների դատական վճռին ներկայացվող պահանջների խախտում: Վերը նշված թերությունները հավասարապես վերաբերում են նաև Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Գ.Մազմանյան/ թիվ 2-207/2002թ. քաղ.գործով 18.04.2002թ., /դատավոր Տ.Պետրոսյան/ թիվ 2-313/2003թ. քաղ.գործով 04.03.2003թ., /դատավոր Մ.Սիմոնյան/ թիվ 2-161/2006թ. քաղ.գործով 10.01.2006թ., /դատավոր Ա.Ադամյան/ թիվ 2-3131/2004թ. քաղ.գործով 11.11.2004թ. կայացված վճիռներին:

   Ավելին, վճռում հղում է կատարվում միայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասին, ըստ որի «Տրանսպորտային միջոցների վարորդների կողմից ճանապարհային նշանների կամ ճանապարհի երթևեկելի մասի գծանշման պահանջները չկատարելը առաջացնում է տուգանքի նշանակում` սահմանված նվազագույն աշխատավարձի եռապատիկի չափով»: Սակայն հայցվորի և դատարանի կողմից չի մանրամասնվում, թե կոնկրետ ո՞ր ճանապարհային նշանների կամ ճանապարհի երթևեկելի մասի գծանշման պահանջները չեն կատարվել:

2. Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Գ.Մազմանյան/ թիվ 2-207/2002թ. քաղաքացիական գործով 18.04.2002թ. կայացված վճռի նկարագրական մասում հայցվորի ներկայացուցիչը հիշատակել է Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի խախտում, սակայն այն չի մանրամասնել: Դատարանն էլ իր հերթին վճռի պատճառաբանական մասում ընդհանրապես չի անդրադարձել այդ հոդվածին, որի հիման վրա սակայն պատասխանող Սեյրան Մինասյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջե բռնագանձել է 5000 դրամ տուգանքի գումար: Մինչդեռ, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 123-րդ հոդվածը բաղկացած է 9 մասերից` իրենց առանձին դիսպոզիցիաներով ու սանկցիաներով: Ստացվում է, որ դատարանի համար այդպես էլ անհայտ է մնացել այն փաստը, թե 123-րդ հոդվածի կոնկրետ որ մասով է ենթարկվել պատասխանատվության վարորդը:

   Այս վճռում ուշագրավ մի ձևակերպում էլ գոյություն ունի. «… դատարանը գտնում է, որ հայցը հիմնավոր է և ենթակա է բավարարման, քանի որ քաղաքացին իր պարտավորությունների համար պատասխանատու է իրեն պատկանող գույքով, որի վրա դատարանի վճռով կարող է բռնագանձում տարածվել»: Վերը շարադրվածը վերաբերում է նաև Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Տ.Պետրոսյան/ թիվ 2-313/2003թ. քաղաքացիական գործով 04.03.2003թ. կայացված վճռին:

Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարան /17 վճիռ/

1. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ռ.Ներսիսյան/ կողմից 28.11.2006թ. թիվ 2-2880 քաղաքացիական գործով` ըստ դիմումի Սերոբ Բադալյանի ընդդեմ ՀՀ ոստիկանության Երևանի վարչության պետավտոտեսչության բաժնի` վարչական իրավախախտման համար տույժի ենթարկելու մասին պետական մարմնի պաշտոնատար անձի որոշումը վիճարկելու վերաբերյալ, վճիռ է կայացվել դիմումը մերժելու մասին: Սույն քաղաքացիական գործն ուշագրավ է նրանով, որ դիմումը ներկայացվել է վարորդի կողմից և գործին մասնակցել է նրա ներկայացուցիչ Կ.Բադալյանը /ի դեպ, այս դեպքում պատասխանող ՀՀ ոստիկանության ներկայացուցիչը չի մասնակցել դատական նիստին, ինչի մասին վճռում որևէ խոսք չկա/: Դիմողի ներկայացուցիչը, պնդելով պահանջը, հայտնել է, որ վիճարկվող վարչական որոշումը ենթակա է վերացման, քանի որ այն հակասում է Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 281-րդ հոդվածի և Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին ՀՀ օրենքի 55-57 հոդվածների պահանջներին, որոնք սահմանում են այն անհրաժեշտ ու բավարար պայմանները, որոնք գրավոր վարչական ակտը պետք է պարունակի: Դիմողի ներկայացուցիչը ներկայացրել է մի շարք այլ ծանրակշիռ փաստարկներ և ապացույցներ իր պահանջը հիմնավորելու համար:

   Մինչդեռ, վճռի պատճառաբանական մասը շարադրված է հետևյալ բովանդակությամբ. «Դատարանը պարզեց, որ վարչական տույժ կիրառելու վերաբերյալ պատասխանողի որոշումն օրինական է և հիմնավորված, այն կայացվել է «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքի պահանջների պահպանմամբ, ուստի դիմումը ենթակա է մերժման»: Փաստորեն, դատարանը, խախտելով ՀՀ քաղ.դատ.օր-քի վճիռներին ներկայացվող պահանջներին վերաբերող 130-132-րդ հոդվածները, ընդհանրապես չի էլ պատճառաբանել իր ակտը, հաստատված չի համարել որևէ հանգամանք և չի հերքել դիմողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված ապացույցները և փաստարկները:

2. Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանը /դատավոր Վ.Լալայան/, 12.02.2007թ. քննելով թիվ 2-387, թիվ 2-397 քաղաքացիական գործերը` ըստ դիմումի «Աքիլես» ավտովարորդների իրավունքների պաշտպանության կենտրոն հ/կ-ի ընդդեմ ՀՀ ոստիկանության պետավտոտեսչության վարչության, վճռեց քաղ.գործը կարճել` դիմողի ներկայացուցչի կողմից դիմումից հրաժարվելու պատճառով: Նույնը վերաբերում է նաև Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Գ.Կարախանյան/ 23.12.2005թ. քննած թիվ 2-4117 քաղաքացիական գործին:

3. Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Պ.Օհանյան/ 20.12.2005թ. քննած թիվ 2-1001 քաղաքացիական գործի վերաբերյալ առաջարկություններ չկան, թեև կարելի էր առավել մանրամասն շարադրել պատճառաբանական մասը: Առաջարկներ չկան նաև Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ռ.Ներսիսյան/ 19.08.2002թ. քննած թիվ 2-2336 քաղաքացիական գործի վերաբերյալ:

4. Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանը /դատավոր Ռ.Ներսիսյան/, 18.11.2005թ. քննելով թիվ 2-3182 քաղաքացիական գործը, վճռի պատճառաբանական մասում նշել է. «… դատարանը եկավ այն համոզման, որ իրոք վթարի կատարման օրի վիճարկվող որոշմամբ սխալ նշումը կարող էր վրիպակի արդյունք հանդիսանալ, քանի որ նկարագրական մասում 15.02.2005թ. վթար կատարելու մասին 22.02.2005թ. նշված է որպես դիմում ստանալու օր»: Այսինքն` դատարանը ինքը հաստատված համարեց վթարի օրվա սխալ նշումը, որը պնդում էր դիմող կողմը, սակայն վճռի եզրափակիչ մասում որոշեց այնուամենայնիվ դիմումը մերժել:

5. Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ռ.Ներսիսյան/ 20.05.2003թ. քննած թիվ 2-2999 քաղաքացիական գործով կայացված վճռի պատճառաբանական մասում միայն նշվել է, որ «Դիմող կողմը, բացի իր ենթադրություններից դատարանին չներկայացրեց իր պահանջների հիմքում ընկած որևէ հանգամանք»: Մինչդեռ, վճռի ամբողջ նկարագրական մասը բաղկացած է հենց այդպիսի հանգամանքներից, որոնք դատարանն էլ չի գնահատել:

6. Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Պ.Օհանյան/ 05.03.2002թ. քննած թիվ 2-594 քաղաքացիական գործով, ինչպես նաև ՀՀ վերաքննիչ դատարանի 30.04.2002թ. թիվ 02-698 քաղաքացիական գործով կայացված վճիռների պատճառաբանական մասերում հղում է կատարվում Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 2-րդ մասի խախտման վրա, մինչդեռ այդ իրավախախտման մասին է խոսում նույն հոդվածի 3-րդ մասը:

   Վերաքննիչ դատարանի վճռում նշված է նաև, որ «Տվյալ դեպքում կատարված իրավախախտման համար առկա է դիմումատու Հ.Դավթյանի մեղքը, քանզի վերջինս իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ չտալու վերաբերյալ որևէ ապացույցներ չներկայացրեց»: Այս կապակցությամբ հատկապես հիշարժան է Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 32-րդ հոդվածի 1-ին մասի այն եզակի դրույթը, որտեղ խոսք է գնում մեղքի մասին. «Տույժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված իրավախախտման բնույթը, խախտողի անձը, նրա մեղքի աստիճանը, գույքային դրությունը, պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները»: Իհարկե, ապացուցման պարտականության մասին խոսում է ՀՀ քաղ.դատ.օրքի 48-րդ հոդվածը, այնուամենայնիվ, գտնում ենք, որ վարչական տույժի ենթարկած մարմինը նույնպես կրում է իր առարկությունների կամ ներկայացված փաստարկների ապացուցման պարտականություն, ինչի մասին չի կարող միայն վկայել վարչական իրավախախտման մասին տեսուչի կազմած արձանագրությունը: Ըստ որում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և տնտեսական գործերի պալատի 14.06.2002թ. որոշմամբ վերաքննիչ դատարանի 30.04.2002թ. վճիռը թողնվել է անփոփոխ, իսկ վճռաբեկ բողոքը` առանց բավարարման:

7. Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Գ.Հակոբյան/ 28.02.2007թ. քննած թիվ 2-920 քաղաքացիական գործով կայացված վճռի պատճառաբանական մասում անդրադարձ չի կատարվել դիմողի ներկայացուցչի կողմից բարձրացված մի շարք հարցերին. մասնավորապես` կոնկրետ հարևան գոտիով երթևեկող ո՞ր տրանսպորտային միջոցներին է դիմողը խանգարել, ՃԵԿում բացակայում է «խանգարել» բառի հասկացությունը, «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի «Հավաստիության կանխավարկածը» վերտառությամբ 10-րդ հոդվածի խախտումը և այլն: Մինչդեռ, համաձայն ՀՀ քաղ.դատ.օր-քի 131-րդ հոդվածի 1-ին կետի` դատարանը վճիռ կայացնելիս`

   • գնահատում է ապացույցները.
   • որոշում է, թե գործի համար նշանակություն ունեցող որ հանգամանքներն են պարզվել և որոնք չեն պարզվել.
   • որոշում է տվյալ գործով կիրառման ենթակա օրենքները և այլ իրավական ակտերը.
   • որոշում է հայցը լրիվ կամ մասնակի բավարարելու կամ այն մերժելու հարցը»:

   Բացի այդ, ՔԴՕ 132-րդ հոդվածի 1-ին կետը սահմանում է, որ վճռի պատճառաբանական մասում պետք է նշվեն դատարանի կողմից պարզված գործի հանգամանքները, ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, այս կամ այն ապացույցները մերժելու փաստարկները, ինչպես նաև այն օրենքները, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերը և այլ իրավական ակտերը, որոնցով դատարանը ղեկավարվել է վճիռ կայացնելիս: Փաստորեն, դատարանը չի անդրադարձել դիմողի ներկայացուցչի կողմից բարձրացված մի շարք հարցերին: Ըստ որում, ՀՀ քաղաքացիական գործերով վերաքննիչ դատարանի 05.04.2007թ. թիվ 07-1567 քաղ. գործով կայացված վճռով դիմումը ամբողջությամբ բավարարվել է:

Երևանի ՄալաթիաՍեբաստիա համայնքի առաջին ատյանի դատարան /6 վճիռ/

ՄալաթիաՍեբաստիա համայնքի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ռ.Թովմասյան/ թիվ 2-3047 քաղաքացիական գործով 18.07.2003թ. կայացված վճռի նկարագրական և պատճառաբանական մասերը ընդհանրապես բացակայում են, ինչը հանդիսանում է ՀՀ քաղ.դատ.օր-քի 130-132-րդ հոդվածների պահանջների խախտում: Բացի այդ, վճռի արտաքին տեսքը վկայում է նախապես կազմված նմուշի վրա ձեռքով տվյալներ ուղղակի ներմուծելու մասին:

Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարան /10 վճիռ/

1. Էրեբունի և Նուբարաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ա.Պետրոսյան/ թիվ Պ2-562 քաղաքացիական գործով 18.12.2006թ. կայացված վճռում նշված է, որ դատարանը գործը քննել է արագացված դատաքննության կանոններով: Մինչդեռ, համաձայն ՔԴՕ 125-րդ հոդվածի 2-րդ կետի` «Արագացված դատաքննություն կիրառելու հիմքեր են, մասնավորապես, այն դեպքերը, երբ`
   • պահանջը հիմնված է գրավոր գործարքի վրա.
   • պահանջը հիմնված է անվիճելի իրավունքի վրա` նախապես գնահատված վնասով.
   • ներկայացվել է հայրությունը որոշելու հետ չկապված ալիմենտներ բռնագանձելու վերաբերյալ պահանջ.
   • ներկայացվել է աշխատանքային վեճի հետ կապված պահանջ.
   • չեն ներկայացվել պահանջը հաստատող ապացույցներ:»

   Այսինքն` ՀՀ ՔԴՕ 125-րդ հոդվածը սպառիչ կերպով ամրագրում է այն դեպքերը, երբ դատարանը կարող է կիրառել արագացված դատաքննություն: Մինչդեռ, վարչական տույժի համար գումար բռնագանձելու մասին վերը նշված քաղաքացիական գործը չի համապատասխանում ՔԴՕի այդ պահանջներին:

   Բացի այդ, դատարանը չի հետազոտել որևէ ապացույց, չի հաստատել վարչական իրավախախտման փաստը, ընդհանրապես չի նկարագրել զանցանքը և այլն, ինչը, մեր կարծիքով, հանդիսանում է ՔԴՕ 130-132-րդ հոդվածների խախտում: Նույնը վերաբերում է նաև նույն դատարանի /դատավոր Ա.Պետրոսյան/ թիվ 2-323 քաղ.գործով 02.04.2007թ., թիվ 2-322 քաղ.գործով 02.04.2007թ., թիվ Պ2-563 քաղ.գործով 18.12.2006թ. կայացված վճիռներին, որոնք նույնպես կազմվել են միևնույն նմուշօրինակի /շաբլոնի/ հիման վրա:

2. Էրեբունի և Նուբարաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Յու.Ռաշիդյան/ թիվ 2-518 քաղաքացիական գործով 24.07.2006թ., նույն դատարանի /դատավոր Ա.Ազարյան/ թիվ Պ2-520 քաղաքացիական գործով 25.07.2006թ., նույն դատարանի /դատավոր Յու.Ռաշիդյան/ թիվ 2-333 քաղաքացիական գործով 27.03.2007թ., նույն դատարանի /դատավոր Յու.Ռաշիդյան/ թիվ 2-334 քաղաքացիական գործով 27.03.2007թ. կայացված վճիռների պատճառաբանական մասում դատարանը նույնպես չի հետազոտել և չի գնահատել ներկայացված ապացույցները, չի հաստատել վարչական իրավախախտման փաստը, ինչպես նաև չի անդրադարձել կոնկրետ զանցանքի նկարագրությանը, ինչը, մեր կարծիքով, հանդիսանում է ՔԴՕ 130-132-րդ հոդվածների խախտում:

Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարան /10 վճիռ/

1. Օրինակելի վճիռ կարելի է համարել Աջափնյակ և Դավթաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ե.Դանիելյան/ թիվ 2-936 քաղաքացիական գործով 30.06.2006թ. կայացված վճիռը:

2. Աջափնյակ և Դավթաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ն.Բարսեղյան/ թիվ 2-1067 քաղաքացիական գործով 18.05.2007թ. և թիվ 2-11163 քաղաքացիական գործով 03.07.2007թ. կայացված վճիռների պատճառաբանական մասում հիշարժան է հետևյալ ձևակերպումը. «Ինչ վերաբերում է բռնագանձումը Ս.Բադալյանին սեփականության իրավունքով պատկանող գույքի և դրամական միջոցների վրա տարածելու հայցվորի պահանջին, ապա այն ենթակա է մերժման, քանի որ պարտապանի գույքի վրա բռնագանձումը տարածվում է «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված կարգով»: Այս կապակցությամբ ուշագրավ է ՔԴՕ 97-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերը, ըստ որոնց «1. Դատարանը, գործին մասնակցող անձի միջնորդությամբ կամ իր նախաձեռնությամբ միջոցներ է ձեռնարկում հայցի ապահովման համար, եթե նման միջոցներ չձեռնարկելը կարող է անհնարին դարձնել կամ դժվարացնել դատական ակտի կատարումը կամ հանգեցնել վեճի առարկա հանդիսացող գույքի վիճակի վատթարացմանը: 2. Միջնորդությունը քննարկվում է այն ստացվելու օրը, և կայացվում է որոշում:» Ստացվում է, որ դատարանի վերը նշված պատճառաբանությունը ոչ միայն չի համապատասխանում ՔԴՕի պահանջներին, այլև կայացվել է ոչ թե միջնորդությունը ստացվելու օրը, այլև հետագայում`դատաքննության օրը:

3. Աջափնյակ և Դավթաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ա.Սմբատյան/ թիվ 2-1024 քաղաքացիական գործով 22.06.2006թ. կայացված վճռի նկարագրական մասում ներկայացվում է պատասխանող Տիգրան Գալստյանի հայցադիմումի պատասխանը, ըստ որի «Վճարման կարգադրության հանգամանքներն ուսումնասիրելիս պարզվել է, որ ՊԱՏի կողմից 2004-2005թթ. ընթացքում կազմվել է թվով յոթ ակտ, սակայն ակտերից և ոչ մեկն իր կողմից ստորագրված չէ»:

   Համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի` «Գործը կարող է այդ անձի բացակայությամբ քննվել միայն այն դեպքերում, երբ տվյալներ կան գործի քննության տեղի և ժամանակի մասին նրան ժամանակին ծանուցելու վերաբերյալ և եթե նրանից միջնորդություն չի ստացվել գործի քննությունը հետաձգելու մասին»: Համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 283-րդ հոդվածի 1-ին մասի` «Որոշումը հայտարարվում է անհապաղ, գործի քննությունն ավարտելուն պես: Որոշման պատճենը երեք օրվա ընթացքում հանձնվում կամ ուղարկվում է այն անձին, որի վերաբերյալ այն ընդունվել է, ինչպես նաև տուժողին` նրա խնդրանքով: Որոշման պատճենը հանձնվում է ստորագրությամբ: Եթե որոշման պատճենը ուղարկվում է, այդ մասին գործում համապատասխան նշում է արվում»: Ստացվում է, որ պատասխանող Տ.Գալստյանը իր պատասխանում նշել է ՎԻՎ օրքի մի շարք պահանջների խախտումներ, որոնց վերաբերյալ հայցվոր կողմը չի ներկայացրել իր առարկությունները և ընդհանրապես չի մասնակցել դատական նիստին: Այս պարագայում դատարանը իր վճռի պատճառաբանական մասում չի հերքել պատասխանողի ներկայացրած առարկությունները, ինչով, մեր կարծիքով, խախտվել է ՀՀ քաղ.դատ.օր-քի 53-րդ հոդվածի պահանջը` «1. Դատարանը յուրաքանչյուր ապացույց գնահատում է գործում եղած բոլոր ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ: 2. Դատարանի համար որևէ ապացույց նախապես հաստատվածի ուժ չունի, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 52 հոդվածով նախատեսված դեպքերի»:

4. Աջափնյակ և Դավթաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ն.Բարսեղյան/ թիվ 2-1099 քաղաքացիական գործով 20.06.2006թ. կայացված վճռի պատճառաբանական մասում դատարանը նշել է, որ «Նկատի ունենալով, որ հայցը բավարարվում է, դատարանը գտավ, որ պատասխանող Խ.Չոբանյանից հօգուտ պետական բյուջե պետք է բռնագանձել 1500 ՀՀ դրամ, որպես պետական տուրք»: Ստացվում է, որ դատարանը վճռի պատճառաբանական մասում նշել է եզրափակիչ մասին բնորոշ հանգամանքները և եզրահանգումները, ինչը չի համապատասխանում ՔԴՕ 132-րդ հոդվածի պահանջներին:

5. Աջափնյակ և Դավթաշեն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ա.Սմբատյան/ թիվ 2-1082 քաղաքացիական գործով 27.06.2006թ. կայացված վճռում գրեթե բացակայում է պատճառաբանական մաս, ինչը ՔԴՕ 130-132-րդ հոդվածների պահանջների խախտում է:

Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք համայնքների առաջին ատյանի դատարան /5 վճիռ/

1. Ավան և Նոր Նորք համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ա.Դավթյան/ թիվ 2-1246 քաղ. գործով 16.07.2003թ. կայացված վճռի պատճառաբանական մասում նշված է, որ «… թեև կան որոշ թերություններ, սակայն Տ.Բունիաթյանին վարչական պատասխանատվության ենթարկելու սահմանված կարգը հիմնականում պահպանվել է»: Այս պարագայում դատարանը պարտավոր էր կոնկրետ նշել այդ թերությունները և գնահատել դրանք:

2. Ավան և Նոր Նորք համայնքների առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ա.Պետրոսյան/ թիվ 2-302 քաղ. գործով 16.01.2004թ. կայացված վճռի պատճառաբանական մասում, որպես ՃԵԿ-ի «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի պահանջներին հակասելու հակափաստարկ, հիշատակվել է , որ «… առ այսօր ՃԵԿի ուժը կորցրած ճանաչելու մասին իրավական ակտ չի ընդունվել և առ այսօր գործում է ՀՀ կառավարության 23.05.2002թ, թիվ 924 որոշմամբ հաստատված ՃԵԿ-ը»: Ստացվում է, որ «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 24 և 94-րդ հոդվածներով նախատեսված իրավական ակտերի հակասության հարցերի լուծումները, հաշվի առնելով նաև նրանց ստորադասությունը, և ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի պահանջը, ըստ որի «Այլ իրավական ակտերը պետք է համապատասխանեն Սահմանադրությանը և օրենքներին», դատարանի կողմից կիրառելի չէին կոնկրետ վեճը լուծելիս, ինչը, մեր կարծիքով, ընդունելի չէ:

Լոռու մարզի առաջին ատյանի դատարան /4 վճիռ/

Լոռու մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Բ.Գրիգորյան/ թիվ 2/1608 քաղ.գործով 15.12.2006թ. Վանաձոր քաղաքում կայացված վճռի թե՛ նկարագրական, թե՛ պատճառաբանական մասում որևէ հիշատակում առկա չէ Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի կոնկրետ հոդվածի խախտման մասին:

Տավուշի մարզի առաջին ատյանի դատարան /6 վճիռ/

1. Տավուշի մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ս.Մարդանյան/ թիվ 2-05 քաղաքացիական գործով 30.01.2006թ. կայացված վճռի նկարագրական մասում նշված չէ, թե երբ է քաղաքացին մուծել տուգանքը: Բացի դրանից, վճռում ընդհանրապես բացակայում է պատճառաբանական մաս, ինչը, մեր կարծիքով, ՔԴՕ 130-132-րդ հոդվածների խախտում է:

2. Տավուշի մարզի առաջին ատյանի դատարանի /դատավոր Ս.Մարդանյան/ թիվ 2-40 քաղաքացիական գործով 16.02.2005թ., թիվ 2-33 քաղաքացիական գործով 08.02.2005թ., թիվ 2-416 քաղաքացիական գործով 09.11.2004թ., թիվ 2-415 քաղաքացիական գործով 09.11.2004թ. կայացված վճիռների ուսումնասիրությունից պարզվում է, որ նրանք գրեթե լիովին համընկնում են, բացառությամբ ամսաթվերի և անուն, ազգանունների, և քաղաքացիների դատական նիստին չներկայանալու պատճառով դատարանը զրկված է եղել գնահատելու որևէ հակափաստարկ:

Ընդհանուր դիտարկումներ

1. Ուսումնասիրված դատական ակտերի մեծամասնությունում որպես հայցվոր հանդես է գալիս ՀՀ ոստիկանությունը, այլ ոչ թե վարորդը կամ նրա ներկայացուցիչը: Դա առաջին հերթին վկայում է այն փաստի մասին, որ վարորդը չի առարկել ըստ էության ոստիկանության արձանագրության, վարչական ակտի և իրավախախտման դեմ, այլև ուղղակի անփութության պատճառով չի վճարել տուգանքը, և ոստիկանությունն էլ ստիպված է եղել դատական կարգով բռնագանձել այն: Ուստի, կարելի է արձանագրել այն փաստը, որ ՀՀ վարորդները սովորաբար չեն պաշտպանում իրենց սահմանադրական և օրենքներում ամրագրված իրավունքներն ու ազատությունները:

2. Ուսումնասիրված դատական ակտերից ակնհայտ է, որ պատասխանողները, որպես կանոն, չեն ներկայացնում հայցադիմումի պատասխան կամ հիմնավորված միջնորդություն` մինչև երկու շաբաթ տևողությամբ լրացուցիչ ժամկետ խնդրելու վերաբերյալ, ինչը, մեր կարծիքով, ՀՀ քաղ.դատ.օր-քի 95-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում է. «Հայցադիմումը ստանալու օրվանից հետո` երկշաբաթյա ժամկետում, պատասխանողը պարտավոր է դատարան ներկայացնել գրավոր պատասխան հայցադիմումի վերաբերյալ` դրան կցելով հայցի դեմ իր առարկությունները հաստատող փաստաթղթեր կամ ներկայացնել հիմնավորված միջնորդություն` մինչև երկու շաբաթ տևողությամբ լրացուցիչ ժամկետ խնդրելու վերաբերյալ»:

3. Ուսումնասիրված դատական ակտերի մեծամասնությունը պատասխանողների կողմից չեն բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ դատարան և մտել են օրինական ուժի մեջ հրապարակումից 15 օր հետո, ինչով քաղաքացին փաստորեն համաձայնվել է տուգանքի բռնագանձման հետ:

4. Դատարանները հիմնականում հաշվի չեն առնում Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենքի 275-րդ և «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 35-րդ հոդվածների պահանջները` վարչական մարմինը պարտավոր է ծանուցել վարույթի մասնակիցներին վարչական վարույթի հարուցման, գործի քննության տեղի, օրվա, ժամի և այլ պայմանների մասին, մինչդեռ քաղաքացիներն այդ մասին հիմնականում չեն ծանուցվում, որի հետևանքով քննությանը մասնակից չեն դառնում և զրկվում են ՎԻՎ օր-քի 367-րդ և «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 38-40-րդ հոդվածներով նախատեսված իրենց իրավունքներն իրականացնելու հնարավորությունից:

5. Բացի այդ, ՎԻՎ օրքի 283-րդ և «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ հոդվածների համաձայն` վարչական մարմինը պարտավոր է վարչական ակտը ընդունելուց հետո եռօրյա ժամկետում ընդունված որոշման պատճեն հանձնել կամ ուղարկել այն անձին, որի վերաբերյալ այն ընդունել է: Սակայն վարչական մարմինը ընդունված որոշման պատճեն քաղաքացիներին հիմնականում չի հանձնում կամ ուղարկում, որով խախտվում է ՎԻՎ օր-քի 267, 286-րդ և «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 69-րդ հոդվածներով նախատեսված վարչական ակտը /որոշումը/ ստանալու և այն բողոքարկելու /գանգատարկելու/ իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոց ունենալու վերջինիս իրավունքը:

   Դատարանները հիմնականում անտեսում են ՀՀ ՔԴՕ 162-րդ հոդվածի 6-րդ կետի պահանջը, ըստ որի «Պետական մարմնի, տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրանց պաշտոնատար անձի ակտն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ դիմումը քննելիս նշված ակտն ընդունելու համար հիմք ծառայած հանգամանքների ապացուցման պարտականությունը դրվում է ակտն ընդունած մարմնի կամ դրա պաշտոնատար անձի վրա»: Հակառակ դրան` դատարանները վկայակոչում են ՔԴՕ 48-րդ հոդվածը, ըստ որի գործին մասնակցող յուրաքանչյուր անձ պետք է ապացուցի իր պահանջների և առարկությունների հիմքում ընկած հանգամանքները:

6. Գրեթե յուրաքանչյուր դատավոր վարչական իրավախախտումների գործերով ունի իր մոտ վճռի որոշակիորեն մշակված /հաճախ թերի մշակված/ ձև կամ նմուշօրինակ, որտեղ էլ ներմուծվում են կոնկրետ ամսաթվերն ու անունները և ստացվում է պատրաստի վճիռ: Այս տարածված պրակտիկան անընդունելի է այն տեսանկյունից, որ յուրաքանչյուր գործ ունի իր առանձնահատկությունները և հնարավոր չէ բոլոր գործերով կիրառել մեկ մշակված ձև:

7. «Աքիլլես» ԱԻՊԿ ՀԿից ստացված դատական վճիռներից և որոշումներից 11-ը չեն վերաբերում ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման պատճառով վարչական տույժի ենթարկվելուն: